شناخت دقیق و به موقع سیستم انتقال قدرت در خودرو های امروزی، مرز باریک میان یک رانندگی ایمن و یک توقف ناگهانی و پرهزینه در جاده است. سیستم کلاچ که وظیفه قطع و وصل کردن نیروی تولید شده توسط موتور به گیربکس را بر عهده دارد، یکی از حیاتی ترین بخش های فنی اتومبیل محسوب می شود که استهلاک آن امری اجتناب ناپذیر است.
بسیاری از رانندگان با نادیده گرفتن علائم خرابی دیسک و صفحه، ناخواسته باعث آسیب های جدی به سایر قطعات گران قیمت مانند فلایویل و گیربکس می شوند. درک این موضوع که سیستم کلاچ یک قطعه مصرفی است و طول عمر مشخصی دارد، اولین گام در نگهداری صحیح خودرو است. معمولاً در ترافیک های سنگین شهری که نیاز به نیم کلاچ کردن های مکرر وجود دارد، دمای قطعات اصطکاکی بالا رفته و فرسایش با سرعت بیشتری رخ می دهد.
اگر شما به عنوان راننده بتوانید تغییرات جزئی در رفتار خودرو را در همان مراحل اولیه تشخیص دهید، نه تنها از هزینه های سنگین تعمیرات کلی موتور و گیربکس جلوگیری می کنید، بلکه ایمنی سرنشینان را نیز تضمین خواهید کرد. در این مقاله تخصصی، ما با تکیه بر دانش فنی روز مکانیک خودرو، تمامی نشانه های هشدار دهنده را بررسی می کنیم تا شما بتوانید مانند یک کارشناس حرفه ای وضعیت ماشین خود را تحلیل کنید.
علائم خرابی دیسک و صفحه چیست؟
تشخیص زمان تعویض کیت کلاچ نیازمند دقت به رفتار خودرو در شرایط مختلف رانندگی است و معمولاً خودرو قبل از توقف کامل، نشانه های واضحی را به راننده منتقل می کند. یکی از شایع ترین نشانه ها که بسیاری از رانندگان با آن مواجه می شوند، گاز هرز خوردن خودرو است؛ به این معنی که با فشار دادن پدال گاز، دور موتور به سرعت بالا می رود اما سرعت خودرو متناسب با آن افزایش نمی یابد که این حالت نشان دهنده ساییدگی کامل لنت های دیسک و عدم اصطکاک کافی با فلایویل است.
علاوه بر این، سفت شدن غیر عادی پدال کلاچ نیز می تواند زنگ خطری جدی باشد که نشان از خرابی فنر های خورشیدی دیسک یا خشک شدن سیم کلاچ دارد و نباید به سادگی از کنار آن عبور کرد. شنیدن صدا های غیر معمول مانند جیرجیر یا تق تق هنگام فشار دادن یا رها کردن پدال کلاچ نیز از دیگر علائمی است که خرابی بلبرینگ کلاچ یا شاخک ها را گوشزد می کند. اگر هنگام تعویض دنده، به ویژه دنده های یک و عقب، با مقاومت روبرو می شوید و یا دنده ها با صدای ناخوشایندی جا می روند، به احتمال زیاد سیستم کلاچ شما دیگر قادر به جدا کردن کامل صفحه از دیسک نیست.
لرزش خودرو در لحظه شروع حرکت، بوی سوختگی مشابه لنت ترمز در سربالایی ها و کاهش کشش خودرو در شیب های تند، همگی از فاکتور های کلیدی هستند که نیاز فوری به بازدید سیستم انتقال قدرت و تهیه لوازم یدکی خودرو را نشان می دهند. توجه داشته باشید که نادیده گرفتن این علائم می تواند منجر به خط انداختن روی فلایویل شود که هزینه تراشکاری یا تعویض آن بسیار سنگین خواهد بود.
علائم خرابی دیسک و صفحه ۲۰۶
خودرو پژو ۲۰۶ به دلیل ساختار موتور های TU3 و TU5 و نوع گیربکس مورد استفاده، رفتار های خاصی را در زمان اتمام دیسک و صفحه از خود نشان می دهد که رانندگان باید به آن ها آگاه باشند. یکی از بارز ترین نشانه ها در این خودرو، بالا آمدن بیش از حد نقطه درگیر شدن کلاچ است؛ به طوری که راننده مجبور است پدال را تا انتها بالا بیاورد تا خودرو شروع به حرکت کند که این موضوع دقیقاً نشان دهنده نازک شدن لنت صفحه کلاچ است.
همچنین در پژو ۲۰۶، اگر سیستم کلاچ رو به اتمام باشد، شتاب اولیه خودرو به شدت افت می کند و در دنده های سنگین مثل دنده دو، خودرو جان کافی برای کندن از زمین را ندارد. یکی دیگر از نشانه های اختصاصی در این مدل، لرزش شدید اتاق خودرو هنگام نیم کلاچ کردن در دنده یک است که ناشی از ضعیف شدن فنر های خورشیدی دیسک یا تاب برداشتن صفحه می باشد.
در برخی موارد، سفت شدن سیم کلاچ اتوماتیک (رگلاژ خودکار) در تیپ های قدیمی تر نیز می تواند راننده را به اشتباه بیندازد، اما اگر این سفتی با گاز هرز خوردن همراه باشد، قطعاً مشکل از کیت کلاچ است. متخصصان [نام برند] توصیه می کنند که در پژو ۲۰۶، به صدای بلبرینگ کلاچ نیز دقت ویژه ای داشته باشید؛ زیرا صدای فیس فیس هنگام کلاچ گرفتن، مقدمه ای بر خرابی کامل دیسک و صفحه است.
علائم خرابی دیسک و صفحه پراید
پراید به عنوان یکی از پرتیراژترین خودرو های داخلی، سیستم کلاچ نسبتاً ساده ای دارد اما نشانه های خرابی آن بسیار محسوس و قابل تشخیص است و معمولاً با افت ناگهانی شتاب همراه می شود. در خودرو پراید، یکی از اولین علائمی که راننده با آن مواجه می شود، لرزش شدید خودرو هنگام شروع حرکت در دنده یک است که اصطلاحاً به آن “پله کردن” می گویند و نشان از تمام شدن لنت صفحه یا ضعیف شدن فنر های دیسک دارد.
همچنین جا نرفتن راحت دنده عقب و شنیدن صدای آب هویج گیری (صدای قرچ) هنگام تعویض دنده عقب، از نشانه های شایع عدم رگلاژ صحیح یا اتمام دیسک و صفحه در این خودرو است. سفت شدن پدال کلاچ در پراید بسیار رایج است و معمولاً رانندگان احساس می کنند که پدال زیر پایشان خشک و سنگی شده است که این موضوع مستقیماً به فرسودگی خورشیدی های دیسک مربوط می شود.
کاهش شدید قدرت خودرو در سربالایی ها به طوری که نیاز به معکوس کشیدن های پی در پی باشد، نشانه دیگری است که عمر کیت کلاچ به پایان رسیده است. نکته مهم دیگر در پراید این است که گاهی خرابی سیم کلاچ علائمی شبیه به خرابی دیسک و صفحه ایجاد می کند، بنابراین قبل از تعویض قطعه اصلی، حتماً سلامت سیم کلاچ را بررسی کنید.
علائم خرابی دیسک و صفحه پژو
خانواده پژو شامل ۴۰۵، پارس و سمند های موتور پژو، به دلیل وزن بدنه سنگین تر نسبت به موتور، فشار زیادی را به سیستم انتقال قدرت وارد می کنند و علائم خرابی در آن ها با سر و صدای بیشتری همراه است. در این خودرو ها، زمانی که دیسک و صفحه رو به اتمام است، هنگام رها کردن کلاچ در دنده یک، اتاق ماشین دچار لرزش های عرضی شدید می شود که به وضوح توسط راننده و سرنشینان قابل لمس است. یکی دیگر از نشانه های مهم در پژو، شنیدن صدای تقه هنگام تعویض دنده ها است که ناشی از لقی ایجاد شده در فنر های میانی صفحه کلاچ (فنر های دمپر) می باشد.
اگر در جاده های کفی با دنده ۴ یا ۵ در حال حرکت هستید و با فشار دادن پدال گاز، دور موتور بالا می رود ولی سرعت ماشین تغییر محسوسی نمی کند، بدون شک صفحه کلاچ شما تمام شده و در حال لیز خوردن روی دیسک است. همچنین سفت شدن پدال در ترافیک های شهری که باعث خستگی مچ پای چپ راننده می شود، از علائم قطعی فرسودگی دیسک در خانواده پژو به شمار می رود. استفاده از قطعات با کیفیت در لوازم یدکی سایپا و ایران خودرو برای این مدل ها بسیار حیاتی است چرا که قطعات تقلبی خیلی سریع تر دچار تابیدگی و لرزش می شوند.
علائم خرابی دیسک و صفحه ال نود
خودرو ال ۹۰ یا تندر ۹۰ دارای سیستم گیربکس و کلاچ متفاوتی نسبت به خودرو های هم رده خود است و معمولاً طول عمر دیسک و صفحه در این خودرو بالاتر است اما علائم خرابی آن نیز کمی متفاوت ظاهر می شود. یکی از مشخص ترین نشانه های خرابی دیسک و صفحه در ال ۹۰، بالا آمدن بیش از حد پدال کلاچ است؛ به طوری که عمل درگیری کلاچ در بالاترین نقطه ممکن انجام می شود و راننده احساس عدم تسلط بر حرکت خودرو را دارد.
مشکل جا نرفتن دنده ها، به خصوص دنده یک و دو در حالت سرد بودن خودرو، می تواند نشانه ای از ضعف دیسک و صفحه یا مشکل در روغن گیربکس باشد که باید توسط مکانیک تفکیک شود. در تندر ۹۰، اگر هنگام حرکت با دنده مرده (دور موتور پایین) لرزش غیر عادی در دسته دنده حس کردید، احتمالاً فنر های صفحه کلاچ خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده اند.
همچنین کاهش کشش خودرو در گردنه ها با وجود گاز دادن زیاد، علامت قطعی اتمام صفحه است. نکته قابل توجه در ال ۹۰ این است که به دلیل هیدرولیک نبودن کلاچ در مدل های معمولی، خشکی سیم کلاچ می تواند علائم را تشدید کند، اما اگر پدال نرم است ولی ماشین شتاب ندارد، مشکل صد در صد از کیت کلاچ است.
علائم خرابی دیسک و صفحه ساینا
خودرو ساینا که پلتفرمی مشابه تیبا و کوییک دارد، از نظر سیستم انتقال قدرت نیز رفتار های مشابهی نشان می دهد و شناخت علائم خرابی در آن به رانندگان کمک می کند تا از آسیب به گیربکس جلوگیری کنند. یکی از اولین نشانه ها در ساینا، لرزش فرمان و داشبورد هنگام نیم کلاچ کردن برای شروع حرکت است که نشان دهنده تاب برداشتن صفحه یا ضعیف شدن دیسک می باشد.
اگر احساس می کنید هنگام تعویض دنده از یک به دو، خودرو دچار مکث یا کله زدن می شود، احتمالا صفحه کلاچ دیگر چسبندگی لازم را ندارد و نمی تواند گشتاور را به درستی منتقل کند. سفت شدن تدریجی پدال کلاچ در ساینا نیز بسیار رایج است و معمولا رانندگان از درد زانو شکایت می کنند که این موضوع هشداری برای تعویض کیت کلاچ است.
شنیدن صدای “خرخر” در حالت خلاص که با گرفتن کلاچ قطع می شود، نشانه خرابی بلبرینگ شفت ورودی گیربکس یا بلبرینگ کلاچ است که معمولاً همزمان با تعویض دیسک و صفحه باید بررسی شود. کارشناسان ما در ایران کارپارتز همواره تأکید دارند که در خودرو ساینا به دلیل حساسیت گیربکس، به محض احساس بوی لنت سوخته در سربالایی، نسبت به بررسی سیستم کلاچ اقدام کنید.
علائم خرابی دیسک و صفحه سمند
سمند به عنوان خودرو ملی با وزن نسبتا بالا، فشار مضاعفی را بر سیستم کلاچ وارد می کند و علائم خرابی دیسک و صفحه در موتور های EF7 و XU7 آن می تواند کمی متفاوت بروز کند اما اصول کلی یکسان است. در سمند، مهم ترین نشانه تمام شدن صفحه کلاچ، عدم توانایی خودرو در شتاب گیری سریع است؛ به طوری که ماشین در سبقت ها کم می آورد و راننده احساس سنگینی بیش از حد می کند.
لرزش شدید در دنده عقب یکی دیگر از نشانه های شایع در سمند است که نشان می دهد صفحه کلاچ تاب برداشته یا سطح فلایویل ناهموار شده است. در موتور های EF7، به دلیل قدرت بالاتر موتور، اگر دیسک و صفحه ضعیف باشد، بوی سوختگی بسیار سریع تر به مشام می رسد و نشان از بکسباد کردن صفحه دارد.
همچنین سفت شدن پدال کلاچ در سمند بسیار آزاردهنده می شود و می تواند باعث خرابی سیم کلاچ یا حتی شکستن دو شاخه کلاچ شود. اگر هنگام روشن کردن کولر، افت توان خودرو به حدی است که ماشین قادر به حرکت در سربالایی نیست، قطعاً عمر دیسک و صفحه به پایان رسیده است و باید هرچه سریع تر تعویض گردد.
علائم خرابی دیسک و صفحه کوییک
کوییک به عنوان یکی از محصولات جدیدتر سایپا، از نظر فنی شباهت زیادی به ساینا و تیبا دارد و علائم خرابی سیستم انتقال قدرت در آن نیز از الگوی مشابهی پیروی می کند. در خودرو کوییک، اگر متوجه شدید که برای حرکت کردن نیاز است پدال گاز را بیش از حد معمول فشار دهید و دور موتور بالا می رود اما ماشین به کندی حرکت می کند، با پدیده لغزش کلاچ مواجه هستید.
یکی دیگر از نشانه های خرابی در کوییک، بد جا رفتن دنده ها به خصوص در ترافیک است که نشان می دهد دیسک کلاچ به خوبی از صفحه جدا نمی شود و عمل کلاچ گیری ناقص انجام می گردد. لرزش پدال کلاچ زیر پای راننده هنگام فشار دادن آن نیز می تواند نشانه ای از خرابی بلبرینگ کلاچ یا نامیزان بودن شاخک های دیسک باشد. در کوییک های دنده ای، اگر در سرعت های بالا (مثلا در دنده ۵) احساس کردید موتور صدای زیادی تولید می کند اما سرعت متناسب با آن نیست، بدون شک زمان تعویض دیسک و صفحه فرا رسیده است. توجه به این نشانه ها در کوییک بسیار حیاتی است زیرا گیربکس این خودرو نسبت به ضربات ناشی از خرابی کلاچ حساسیت بالایی دارد.
علائم خرابی دیسک و صفحه ماشین اتومات
در خودرو های اتوماتیک، مفهوم دیسک و صفحه به شکل سنتی (کلاچ پایی) وجود ندارد، اما این خودرو ها نیز دارای صفحات کلاچ داخلی یا مبدل گشتاور (Torque Converter) هستند که دچار فرسودگی می شوند.
یکی از اصلی ترین علائم خرابی در گیربکس های اتوماتیک، تقه زدن شدید هنگام تعویض دنده ها است؛ به طوری که سرنشینان ضربه را حس می کنند و این نشان دهنده فرسودگی باند ها و صفحات اصطکاکی داخل گیربکس است. تأخیر در درگیر شدن دنده (مثلا وقتی دنده را از N به D می برید و ماشین با چند ثانیه مکث حرکت می کند) نشانه ای واضح از افت فشار روغن یا خرابی توربین و صفحات است.
گاز هرز خوردن در بین تعویض دنده ها، یعنی وقتی گیربکس می خواهد از دنده یک به دو برود، دور موتور ناگهان بالا می رود و سپس دنده درگیر می شود، از علائم خطرناک لغزش صفحات داخلی است. روشن شدن چراغ اخطار گیربکس یا چک موتور روی داشبورد نیز هوشمندانه ترین راهی است که خودرو مشکل در سیستم انتقال قدرت را اعلام می کند. تغییر رنگ و بوی روغن گیربکس به سیاه و بوی سوختگی، نشان دهنده سوختن صفحات فیبری داخل گیربکس است.
در خودرو های دارای گیربکس دو کلاچه (DCT)، علائم بسیار شبیه به خودرو های دستی است و شامل لرزش در شروع حرکت و بوی داغی لنت می شود. برای مطالعه بیشتر در مورد تکنولوژی های پیشرفته گیربکس و علائم خرابی آن ها، می توانید به منابع معتبر مانند HowStuffWorks مراجعه کنید. پیشنهاد می کنیم برای دریافت مشاوره تخصصی در مورد قطعات گیربکس اتوماتیک با کارشناسان ایران کارپارتز تماس بگیرید.